Bật mí lý do công ty Nhật làm đủ thứ 'hầm bà lằng': Từ bán đàn piano đến... chế tạo xe máy

Đã bao giờ anh em đang cắm tai nghe Sony gõ code, tối về cày PlayStation, xong cuối tháng phụ huynh lại đóng tiền... bảo hiểm nhân thọ cũng của Sony luôn chưa? Nghe cứ sai sai đúng không? Chuyện thật đ*o đùa đâu.

Vừa qua trên Hacker News có một bài bóc tách cực gắt về cái gọi là "sự đa dạng ngành nghề" của các công ty Nhật (David Oks blog). Đọc xong mới thấy, cái tư duy ôm đồm của mấy lão quái bên xứ mặt trời mọc nó ở cái tầm vũ trụ cmnr. Hôm nay, rảnh rỗi sinh nông nổi, tôi mạn phép tóm tắt lại cái mớ lý thuyết này, sắn tiện chém gió xem anh em dev cày cuốc học được gì từ cái văn hóa "bạch tuộc" này nhé.

Nguồn cơn của những pha "bẻ lái" khét lẹt từ tư bản Nhật

Để tôi lấy Yamaha làm ví dụ cho nó trực quan. Ban đầu mấy chả làm đàn piano (gỗ). Quá trình làm đàn thì dư ra máy móc cắt gỗ, thế là đẻ ra trò làm cánh quạt máy bay. Làm cánh quạt xong lại ngứa tay mài giũa ra cái động cơ. Có động cơ rồi thì làm mẹ cái xe máy cho nó bốc. Rồi từ đó lan sang làm tàu thủy, thiết bị mạng, và... bồn tắm. Áo ma Canada chưa?

Theo bài gốc, lý do đằng sau cái sự "làm tuốt luốt" này không phải vì bọn họ rảnh, mà nó đến từ vài yếu tố cốt lõi:

• Văn hóa Keiretsu (Tập đoàn liên minh): Các công ty Nhật thường liên kết chéo với nhau, có chung một ngân hàng chống lưng. Vốn rẻ như bèo, tội gì không bành trướng?
• Chế độ tuyển dụng trọn đời (Lifetime Employment): Ở Nhật, đuổi việc một nhân viên nó khó hơn cả việc fix cái bug production chạy ngầm 5 năm. Vậy nên, khi một mảng kinh doanh bị "toang", thay vì sa thải, mấy trưởng lão HR sẽ ném nhân viên sang một phòng ban mới. Không có việc? Thì đẻ ra sản phẩm mới mà làm!
• Giảm thiểu rủi ro: Lỡ mảng điện thoại sập server thì còn mảng bán gạo, bán bảo hiểm gánh team. Đa dạng hóa để sinh tồn.
• Tự cung tự cấp: Thay vì đi thuê <a href="/go/vultr">máy chủ</a> ngoài hay outsource, bọn họ thích tự build luôn mảng IT nội bộ, tự làm logistics, tự làm marketing. Làm riết rồi thành một công ty con lúc nào không hay.

Giang cư mận bàn phím nói gì?

Đem cái chủ đề này lên mạng thì y như rằng cộng đồng chia phe combat nảy lửa. Dạo một vòng các cõi mạng, đây là những luồng ý kiến chiếm sóng nhất:

1. Team "Tư bản Mẽo - Silicon Valley": Mấy anh startup Mẽo thì bĩu môi chê. Quan điểm của các pháp sư này là "Do one thing and do it well". Ôm đồm lắm vào rồi sinh ra bộ máy cồng kềnh, quan liêu, tech debt thì chất thành núi.
2. Team Thực dụng (Khen ngợi): Nhóm này cho rằng đây là đỉnh cao của quản trị rủi ro. Nhìn mấy công ty tech sa thải cả chục ngàn người một đêm mà xem. Ít ra ở Nhật, lỡ framework bạn code có bị out-meta thì công ty vẫn bế bạn sang phòng khác ngồi dán nhãn nắp bồn cầu, vẫn có lương đều.
3. Team Dev cày thuê (Khóc thét): Các đạo hữu từng làm cho công ty Nhật thì thi nhau kể khổ. "Trời má, cái công ty bán nước mắm mà bắt dev duy trì cái hệ thống ERP code bằng COBOL từ đời Tống, chỉ vì sếp không muốn đập bỏ phòng ban đó!". Maintain mấy cái lẩu thập cẩm này cắn RAM và cắn cả thanh xuân của dev anh em ạ.

Góc nhìn từ Coding4Food: Bài học sinh tồn cho anh em thợ code

Tóm cái váy lại, chê thì chê nhưng mấy tập đoàn Nhật Bản họ vẫn sống dai nhách qua cả thế kỷ. Bê cái câu chuyện này áp vào con đường code dạo của anh em mình, tôi thấy có một điểm cực kỳ "sáng".

Trong cái thời buổi AI nó gen code rẹt rẹt, lay-off thì diễn ra như cơm bữa, nếu anh em chỉ biết gõ đúng một ngôn ngữ, dùng đúng một framework (chuyên gia), thì lúc công nghệ đó thoái trào, anh em rất dễ bị ra rìa.

Hãy học cách làm một "Fullstack Developer" mang tư duy Keiretsu. Biết một tí Frontend để lừa tình user, hiểu một tí Backend để biết data chạy đi đâu, đá thêm tí DevOps để tự deploy, và lâu lâu có thể kiêm luôn chân BA lấy requirement từ khách. Đa năng, linh hoạt chính là bảo hiểm nhân thọ tốt nhất cho cái ghế của bạn trong công ty.

Đừng tự nhốt mình vào một cái hộp. Hôm nay bạn gõ React, ngày mai sếp bắt làm AI bot, hãy mỉm cười và nghĩ đến Yamaha: "Bố mày xuất thân làm đàn còn chế được xe máy, dăm ba cái task này nhằm nhò gì!"

Nguồn hóng hớt: David Oks Blog via Hacker News