Chào các đồng code, lại là tôi đây. Hôm nay không bàn chuyện fix bug hay deal lương nữa, mà chúng ta sẽ hóng một vụ drama mang tầm vĩ mô hơn tí, liên quan đến đạo đức nghề nghiệp và tương lai của cái giống loài này.
Chuyện là một trang web có tên notdivided.org vừa trồi lên, mang theo một thông điệp đanh thép từ một nhóm nhân viên công nghệ (được cho là từ Google, OpenAI, Anthropic...). Nội dung đại khái là: "Bố mày đếch làm AI để giết người đâu".
1. Rốt cuộc thì chuyện quái gì đang xảy ra?
Anh em nào hay hóng hớt chắc biết cái vụ AI đang bị quân sự hóa ầm ầm đúng không? Dưới đây là tóm tắt nhanh cho mấy ông lười đọc báo:
- Lời thề máu: Một nhóm nhân viên tech (chưa rõ danh tính cụ thể bao nhiêu mạng) đã cùng nhau ký vào một bản tuyên ngôn, khẳng định họ sẽ không để AI chia rẽ nhân loại hay phục vụ cho "Department of War" (Bộ Chiến tranh - cách gọi mỉa mai của Bộ Quốc phòng Mỹ).
- Đối tượng bị khịa: Trực tiếp nhắm vào các hợp đồng béo bở mà các công ty Big Tech đang ký với chính phủ để làm vũ khí tự động, drone AI, hay hệ thống giám sát diện rộng.
- Cú tát vào Anthropic: Vụ này khá nhạy cảm với Anthropic - công ty luôn vỗ ngực xưng tên là làm "AI an toàn, có đạo đức". Giờ mà dính chàm hợp tác với quân đội thì đúng là pha tự hủy đi vào lòng đất.
- Thuật ngữ "Department of War": Phe "tạo phản" cố tình dùng từ này thay vì "Department of Defense" để lột trần bản chất: Không phải phòng thủ, mà là đi gây chiến.
- Tinh thần: Kiểu như "Chúng tôi không phải là công cụ để các ông bấm nút hủy diệt thế giới". Nghe thì hào hùng đấy, giống mấy phim viễn tưởng trước khi Skynet chiếm quyền kiểm soát.
2. Giang hồ mạng nói gì về vụ này?
Trên cái ổ Hacker News, anh em dev đang chia phe combat cực gắt. Không khí nóng hơn cả server chạy training model 100 tỷ tham số.
- Phe thực dụng (chiếm đa số): Mấy ông này cười khẩy bảo: "Mơ đi cưng". Google hay OpenAI nó quan tâm quái gì đến nhân viên nghĩ gì. Không làm thì cút, nó tuyển thằng khác ngoan hơn vào làm phút mốt. Tư bản mà, lợi nhuận là bố.
- Phe "Giữ vững đội hình": Một số ít vẫn còn niềm tin vào nhân tính, kiểu "Hold the line!", phải có ai đó đứng lên chứ không lẽ cứ cắm đầu code tool giết người à?
- Góc nhìn địa chính trị: Có ông "general_reveal" vào ném đá hội nghị: "Thế các ông không làm thì để Trung Quốc, Nga nó làm trùm à? Đạo đức ở Mỹ thì hay đấy, nhưng sang mấy nước kia mà hô hào xem".
- Số phận Anthropic: Dân tình dự đoán Anthropic đang đứng giữa ngã ba đường. Một là giữ đạo đức rồi chết đói (hoặc CEO bay ghế), hai là "quỳ gối" (bend the knee) trước Microsoft/Oracle/Chính phủ để tồn tại. Kịch bản quen thuộc vãi.
- Tranh cãi ngữ nghĩa: Một luồng tranh luận khác xoay quanh việc gọi là "Bộ Chiến tranh" hay "Bộ Quốc phòng". Có ông bảo gọi "Chiến tranh" là ngu về mặt pháp lý, nhưng ông khác lại bảo gọi thế mới chuẩn, vì "Quốc phòng" chỉ là cái tên hoa mỹ để mị dân thôi.
3. Chốt hạ: Bài học sinh tồn cho anh em dev
Nói đi cũng phải nói lại, vụ này cho thấy cái ranh giới mong manh giữa "code vì đam mê/cống hiến" và "code vì miếng cơm manh áo".
- Đừng ảo tưởng sức mạnh: Anh em là dev, anh em quan trọng thật, nhưng trước mặt các tập đoàn nghìn tỷ đô và bộ máy quân sự, chúng ta chỉ là những con ốc vít (dù là ốc vít cao cấp). Đừng nghĩ mình đình công là nó sợ. Nó thay máu cái rụp.
- Đạo đức hay Lương tháng? Đây là câu hỏi tu từ muôn thuở. Nếu công ty anh em bắt làm dự án phi đạo đức, anh em có dám nghỉ việc không? Hay tặc lưỡi "thôi kệ, lương cao là được"? Không ai phán xét cả, nhưng hãy chuẩn bị tinh thần cho những cú "quay xe" của công ty.
- Tương lai AI: Dù anh em có phản đối hay không, AI quân sự vẫn sẽ phát triển thôi. Quan trọng là chúng ta - những người viết code - có giữ được cái đầu lạnh để không biến thành tay sai mù quáng hay không.
Tóm cái váy lại: Drama này còn dài, anh em cứ pha ấm trà, ngồi hóng xem phe nào thắng. Nhưng tôi cá 90% là tư bản thắng.
Nguồn tham khảo
