Chào các đồng code, lại là tôi đây.
Anh em mình code dạo, ai chẳng mơ một ngày build được con app tỷ đô, được các Shark tranh nhau rót vốn rồi vi vu du thuyền. Nhưng hôm nay, dẹp vụ "cơm áo gạo tiền" sang một bên, tôi kể các ông nghe về Watsi - một startup "ngược dòng" trên Hacker News (HN). Một case study điển hình về việc code cứu người theo đúng nghĩa đen, nhưng founder thì suýt thì "tràn RAM" vì cái tư duy Unicorn ám vào người.
Câu chuyện này không dành cho mấy tay mơ thích bánh vẽ, mà là bài học về sự đánh đổi giữa tăng trưởng nóng (hyper-growth) và bền vững (sustainability).
Chuyện gì vừa xảy ra?
Chase Adam, founder của Watsi, vừa lên Hacker News trải lòng nhân dịp kỷ niệm 13 năm chinh chiến. Tóm tắt nhanh cho anh em lười đọc document:
- Khởi đầu như mơ: 13 năm trước, Watsi launch trên HN. Cộng đồng dev hưởng ứng nhiệt tình đến nỗi sập cả server (theo nghĩa bóng) vì không list kịp danh sách bệnh nhân.
- Đệ tử ruột Y Combinator: Được Paul Graham (pg) - "bố già" khởi nghiệp - đích thân viết séc và nhận vào YC (batch W13). Đây là tổ chức phi lợi nhuận (non-profit) đầu tiên lọt vào mắt xanh của YC.
- Cày như trâu: Founder lúc đó còn trẻ và khá "tấm chiếu mới". Cố gắng áp dụng tư duy startup công nghệ vào từ thiện: Code 24/7, tối ưu hóa mọi thứ, muốn minh bạch và "ngầu" như các bài essay của pg.
- Bug to đùng: Đời không như mơ. Product-Market Fit của từ thiện nó khác bọt lắm. Người ta thèm cà phê, thèm tiền chứ ít ai sáng ra đã thèm... đi từ thiện. Tiền quyên góp tăng tuyến tính (đều đều), nhưng nhu cầu người bệnh tăng theo cấp số nhân (exponential). Lệch pha này làm founder bị kẹt ở giữa.
- Burnout: Nhìn bạn bè cùng lứa YC gọi vốn triệu đô, scale ầm ầm, founder Watsi tự thấy mình "phế". Ông này mắc cái lỗi sơ đẳng mà anh em dev hay gặp: Gắn giá trị bản thân vào thành công của dự án. Cứu được người = người tốt, không cứu được = kẻ thất bại. Kết quả? Trầm cảm, burnout, phải lui về làm hội đồng quản trị.
- Cái kết có hậu: Sau khi chấp nhận thực tế là không thể "hack growth" trong mảng này, Watsi chuyển sang chế độ "chậm mà chắc". Kết quả: Huy động hơn 20 triệu đô, tài trợ 33,241 ca phẫu thuật.
Cộng đồng mạng nói gì?
Dân tình trên Hacker News (vốn nổi tiếng khó tính như mấy ông PM soi bug) lần này lại thả tim rần rần:
- Admin "dang" (Dan Gackle): Lục lọi lại toàn bộ lịch sử các thread về Watsi từ 2012. Đúng là "internet never forgets", nhìn lại hành trình mới thấy nể độ lì của team này.
- Team "Tích cực": Tài khoản aftergibson và sskates cho rằng giữa cái thời đại tin tức toàn drama tiêu cực, Watsi như dòng nước mát. 33k mạng người là con số biết nói, đừng so sánh với mấy startup đốt tiền khác.
- Team "Thực dụng": cies và jbarrow (một donor từ thời sinh viên) khen ngợi sự minh bạch. Họ thà donate cho Watsi vì biết tiền mình đi đâu, còn hơn ném tiền qua cửa sổ cho mấy quỹ từ thiện vận hành cồng kềnh.
- Tranh luận For-profit vs Non-profit: Có ông thắc mắc sao phải so sánh với bọn làm vì lợi nhuận? Một ông khác (teekert) nhảy vào combat nhẹ: "Làm vì lợi nhuận không có nghĩa là xấu, miễn đừng có tối ưu hóa lợi nhuận mà coi user như cỏ rác (enshittification) là được".
Góc nhìn của Coding4Food
Đọc xong bài này, tôi thấy anh em dev mình nên rút ra vài dòng log quan trọng:
- Đừng đem tư duy "Unicorn" đi muôn nơi: Không phải cái gì cũng cần scale x10, x100 trong một đêm. Có những thứ giá trị nằm ở sự bền bỉ. Anh em code tool cho công ty hay làm dự án cá nhân cũng thế, cứ mượt mà, ổn định (stable) đôi khi ăn đứt mấy tính năng hoa lá cành mà bug đầy rẫy.
- Fix bug trong tư duy: Founder Watsi suýt "toang" vì cái tôi quá lớn, gắn liền giá trị bản thân vào KPI. Anh em cũng vậy, code lởm thì sửa, dự án fail thì làm cái khác. Đừng để một cái commit lỗi làm hỏng cả "hệ điều hành" cuộc đời mình.
- Công nghệ vị nhân sinh: Cuối cùng thì code cũng để phục vụ con người. Watsi không dùng AI blockchain lượng tử gì cao siêu, họ dùng tech để kết nối người cho và người nhận. 33,000 ca phẫu thuật > 10 cái app chỉnh ảnh sống ảo. Đó mới là "impact" thực sự.
Chốt lại: Làm dev, lương cao là tốt, làm startup tỷ đô là oách. Nhưng nếu code của ông giúp được ai đó bớt khổ, thì cái đó còn quý hơn cả việc được merge code vào nhánh main mà không conflict.
Thôi, tôi đi fix bug tiếp đây. Chúc anh em deploy mượt mà!
Nguồn tham khảo
